Sau ba năm bùng nổ của AI tạo sinh, một nghịch lý ngày càng lộ rõ: doanh nghiệp nói nhiều về AI hơn bao giờ hết, nhưng doanh thu thì hầu như không đổi. Nhiều công ty đã chi hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng cho công cụ, đào tạo và hạ tầng, nhưng kết quả thu về chỉ dừng ở mức “hỗ trợ cho có”.
Vấn đề không nằm ở việc AI yếu hay chưa đủ thông minh. Vấn đề nằm ở cách doanh nghiệp đang tiếp cận AI như một món phụ kiện công nghệ, thay vì một năng lực vận hành cốt lõi.
AI không tự tạo doanh thu nếu chỉ dùng ở “phần rìa”
Thực tế triển khai tại nhiều doanh nghiệp cho thấy AI thường được giao những việc an toàn nhất: trả lời chatbot, tổng hợp báo cáo, tra cứu dữ liệu, tối ưu vài khâu hành chính. Những tác vụ này giúp tiết kiệm thời gian, nhưng hiếm khi tác động trực tiếp đến doanh thu hoặc biên lợi nhuận.
Đó là lý do vì sao nhiều lãnh đạo cảm thấy “AI không sai, nhưng chẳng giúp gì nhiều”. Công nghệ được đặt đúng chỗ… nhưng đó lại là chỗ không tạo ra tiền.
AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đưa vào quyết định kinh doanh, chuỗi giá trị và mô hình tạo lợi nhuận, chứ không phải chỉ dừng ở các công việc hỗ trợ.
Khoảng cách giữa kỳ vọng lãnh đạo và năng lực tổ chức
Theo khảo sát toàn cầu của PwC tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới 2026, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ doanh nghiệp vừa tăng doanh thu vừa giảm chi phí nhờ AI. Phần lớn còn lại hoặc chưa thấy hiệu quả, hoặc thậm chí chi phí tăng nhưng lợi nhuận không cải thiện.
Nguyên nhân không phải vì AI “chưa chín”, mà vì doanh nghiệp chưa sẵn sàng:
- Dữ liệu rời rạc, thiếu chuẩn hóa
- Nhân sự chưa đủ kỹ năng để làm việc cùng AI hằng ngày
- Không có thước đo tài chính rõ ràng cho từng dự án AI
Khi lãnh đạo kỳ vọng AI tạo đột phá, nhưng đội ngũ chỉ dùng nó như công cụ tra cứu, khoảng cách thất vọng là điều tất yếu.
Việt Nam: sôi động bề nổi, mỏng ở nền móng
Theo công bố của Amazon Web Services, số doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu sử dụng AI tăng rất nhanh. Tuy nhiên, phần lớn vẫn dừng ở mức tối ưu vận hành cơ bản, rất ít doanh nghiệp đạt đến giai đoạn biến AI thành năng lực chiến lược.
Nói cách khác, chúng ta đang dùng AI để làm tốt việc cũ, thay vì dùng AI để làm những việc mới mà trước đây không thể làm.
Điều này khiến AI trở thành một khoản chi phí công nghệ, chứ chưa phải là đòn bẩy tăng trưởng.
Doanh nghiệp đang “du lịch” trong thế giới AI
Nhiều chuyên gia mô tả tình trạng hiện nay bằng một hình ảnh rất chính xác: doanh nghiệp như khách du lịch công nghệ. Họ ghé thăm “vùng đất AI”, mua vài công cụ, chụp vài tấm ảnh truyền thông, rồi quay về cách vận hành cũ.
AI bị đối xử như phần mềm cài thêm, không phải môi trường làm việc mới. Khi hết hào hứng, thứ còn lại là các tài khoản phần mềm rời rạc, dữ liệu không dùng được, và nhân sự quay về thói quen cũ.
Trong khi đó, AI không phải điểm đến. Nó là hệ sinh thái mà doanh nghiệp buộc phải sống trong đó.
AI thất bại vì thiếu chiến lược, không phải vì công nghệ
Theo thống kê của Gartner, phần lớn dự án AI trên thế giới không đạt kỳ vọng. Nguyên nhân phổ biến không nằm ở thuật toán, mà ở ba “ảo tưởng” nguy hiểm:
- Ảo tưởng cài đặt là xong – xem AI như phần mềm mua về dùng ngay
- Ảo tưởng dữ liệu có sẵn – trong khi dữ liệu thực tế lộn xộn, thiếu chuẩn
- Ảo tưởng phép màu – kỳ vọng AI tự tạo ra lợi nhuận mà không thay đổi quy trình
AI không thay thế tư duy chiến lược. Nó chỉ khuếch đại tư duy hiện có. Nếu chiến lược mờ nhạt, AI chỉ làm cho sự mờ nhạt ấy nhanh hơn và tốn tiền hơn.
Từ “ứng dụng AI” sang “AI như hệ điều hành”
Bước ngoặt không nằm ở việc dùng thêm công cụ AI, mà ở việc đưa AI vào vai trò hệ điều hành của doanh nghiệp:
- AI tham gia vào quyết định, không chỉ báo cáo
- AI gắn với KPI kinh doanh, không chỉ KPI kỹ thuật
- AI được dùng hằng ngày bởi số đông nhân sự, không phải nhóm thử nghiệm
Ở cấp lãnh đạo, điều này đòi hỏi chuyển từ tư duy “biết hết” sang “học liên tục”, chấp nhận thử nhanh – sai nhanh – điều chỉnh nhanh.
2026: năm bản lề của AI kinh doanh
Giới chuyên gia nhận định, năm 2026 sẽ là thời điểm AI buộc phải chứng minh giá trị kinh tế thực. Nếu AI không chuyển hóa được từ hứa hẹn sang lợi nhuận và năng suất rõ ràng, làn sóng đầu tư có thể chững lại giống như bong bóng dot-com trước đây.
Ngược lại, những doanh nghiệp dám đi chậm hơn nhưng đi đúng hướng – xây nền dữ liệu, chuẩn hóa quy trình, nâng năng lực con người – sẽ là nhóm hưởng lợi lớn nhất khi AI thực sự “vào guồng”.
AI không phải câu trả lời cho mọi vấn đề kinh doanh.
Nhưng nó sẽ phơi bày rất rõ: doanh nghiệp nào có chiến lược, và doanh nghiệp nào chỉ chạy theo trào lưu.
Trong kỷ nguyên mới, AI không thay thế doanh nghiệp yếu – nó chỉ làm sự yếu kém ấy lộ ra nhanh hơn.
👍 Mời bạn tìm hiểu thêm về trang web quản trị của chúng tôi!
